Met kerst kreeg ik Wächter der See, Die Geschichte der Leuchttürmecadeau, een Duitse vertaling van Sentinels of the Sea. A Miscellany of Lighthouses Pastvan de hand van de productieve Britse historicus en publicist R. G. Grant.


Net als de vele beschreven vuurtorens is het boek zelf een waar kunststuk. Het is zo rijk geïllustreerd dat het alleen al als plaatjesboek het bekijken waard is.

Vuurtorens werden in de negentiende en de twintigste eeuw in de frontlinie gebouwd van de menselijke strijd tegen de krachten van de natuur. De noodzaak tot het bouwen van krachtige bakens op de kusten van Engeland en Frankrijk werd ingegeven door het gigantische aantal slachtoffers dat viel bij het op de kust lopen van schepen.

Halverwege de achttiende eeuw bouwde de Engelse ingenieur Smeaton de eerste moderne vuurtoren, op een eilandje voor de kust van Plymouth, Eddystone. Smeaton wilde de hele toren uit steen bouwen. Bij vroegere vuurtorens bleek de houtbouw te brandgevaarlijk te zijn. Bovendien geloofde Smeaton dat de grotere massa van een stenen gebouw beter bestand zou zijn tegen de kracht van de golven. Voor de vorm van zijn toren oriënteerde hij zich op een eik die, zoals hij schreef, “breed is aan de basis, slank wordt naar het midden en taps toeloopt tot een punt aan de top”. Hij huurde een team van 24 arbeiders in, de ene helft steenhouwers, de andere helft mijnwerkers van tinmijnen in Cornwall. Om tijdrovende reizen van het vasteland naar het rif en terug tot een minimum te beperken, bouwde Smeaton een drijvende verblijf op een haringboot voor anker bij het rif.

De stenen blokken werden met elkaar verbonden tot een stevige, onverplaatsbare massa. Elk blok binnen een horizontale steenlaag werd aan de andere verankerd met behulp van zwaluwstaarten, een verbindingstechniek die door timmerlieden werd gebruikt. “Deuvels” van marmer en houten spijkers – een uit de scheepsbouw overgenomen techniek – koppelde de stenen lagen verticaal aan elkaar. Alle stenen blokken werden precies uitgehouwen op een bouwterrein, voordat ze naar de rotsen werden getransporteerd en met een door Smeaton ontworpen hefinrichting naar de bouwplaats werden gehesen. De Eddystone vuurtoren hield het maar liefst 100 jaar uit. Een grote technische prestatie in de ruwe wateren ten zuiden van Engeland.


Zijn ontwerp werd geperfectioneerd door de Schotse bouwer Robert Stevenson, grootvader van de beroemde schrijver. Stevenson bouwde rond 1800 de Bell Rock vuurtoren en hiervoor bracht hij enkele verbeteringen aan in het ontwerp van Smeaton. Stevenson had Smeaton zeer hoog staan. Het speciaal gebouwde schip dat voor aan- en afvoer van arbeiders en materiaal zorgde, werd Smeaton gedoopt. Extra handicap voor Stevenson was dat slecht twee keer drie uur per dag bij eb gewerkt kon worden, omdat alleen dan het eiland boven water kwam.

Met als helden de vuurtorens zelf, beschrijft Sentinels of the Sea het ingenieursgenie dat het mogelijk maakte om zelfs op de kleinste rotsformaties te bouwen en de innovaties die de lichten zo krachtig en betrouwbaar maakten.

Gebeurde de verlichting in de achttiende eeuw nog met kaarsen, in de negentiende eeuw verschenen steeds krachtiger (gas)lampen en natuurlijk de Fresnel-lens.

Het beheer van de vuurtoren was een eenzaam en veeleisend karwij. Soms was het wekenlang slecht weer en dan waren de vuurtorenwachters volledig geïsoleerd. Er worden verhalen verteld van vuurtorenwachters die er aan ten onder gingen en anderen die heldhaftig drenkelingen redden. Wie ’s nachts bovenin dienst had, had het niet breed. Een nacht lang door brengen in een draaiende lichtkoepel terwijl de wind op de ruiten beukt is geen pretje. De golven klommen soms tot bij de top omhoog langs de toren. Ook in sociaal opzicht eiste het werk veel van de mannen en de vrouwen. Het was een kleine gemeenschap waar binnen spanningen makkelijk op konden lopen.

In onze tijd zijn vuurtorens overbodig geworden. Gelukkig worden ze in stand en aan de gang gehouden door vrijwilligers met subsidies van overheden of particulieren. De vuurtoren is uitgegroeid tot een cultuurmonument dat onze kusten op esthetische wijze verrijkt. Dit mooie boek eert de geschiedenis van de vuurtorens. Wie uit romantische of technische interesse van vuurtorens houdt zou er eens een kijkje in kunnen nemen. Het is een mooie cadeautip en het siert de salontafel zeker.